رویترز و بازنمایی یک‌سویه از ایران در میانه تحولات جهانی
رویترز در گزارشی ویژه که هشتم اکتبر منتشر شد، با تمرکز بر بازداشت‌ها، اعترافات اجباری، اعدام‌ها و فشار بر خانواده‌های مخالفان، روایتی از تشدید برخوردهای امنیتی در ایران ارائه کرده است. انتشار این گزارش در میانه جنگ و تقابل تهران و واشنگتن، انتقادهایی را درباره انتخاب زاویه پوشش و کم‌رنگ‌بودن دیگر ابعاد تحولات ایران برانگیخته است.
رویترز و بازنمایی یک‌سویه از ایران در میانه تحولات جهانی
در روزهایی که اعتراضات دانش‌آموزی و دانشجویی در فرانسه و بلژیک بر سر کیفیت آموزش، هزینه‌های تحصیل و مسائل ممنوعیت حجاب ادامه دارد و برخورد پلیس فرانسه با معترضان، از جمله جراحات شدید شماری از دانش‌آموزان، به موضوع گزارش رسانه‌های بین‌المللی تبدیل شده است، رویترز در گزارشی ویژه به سراغ اعتراضات هفت ماه پیش ایران رفته و با تمرکز بر بازداشت‌ها، اعترافات اجباری، اعدام‌ها و فشار بر خانواده‌های مخالفان، روایتی از تشدید سرکوب در ایران ارائه کرده است. این در حالی است که در فرانسه نیز نهادهای ناظر از خشونت پلیس علیه خبرنگاران و موانع پوشش میدانی همین اعتراضات خبر داده‌اند.
این گزارش با تمرکز بر بازداشت معترضان، اعترافات اجباری، اعدام‌ها و پیگیری قضایی بازداشت‌شدگان اعتراضات دی‌ماه، تصویری از ایران ارائه می‌کند که محور اصلی آن سرکوب و نارضایتی داخلی است؛ بی‌آنکه به تحولات جاری و دیگر ابعاد وضعیت روز کشور بپردازد. انتشار این گزارش در میانه جنگ و تشدید تقابل تهران و واشنگتن، این پرسش را مطرح می‌کند که چرا رویترز در چنین مقطعی، به‌جای تمرکز بر تحولات روز ایران، بار دیگر اعتراضات گذشته را در کانون توجه قرار داده و بر روایتی خاص از وضعیت کشور تأکید می‌کند.
رویترز در همین گزارش ویژه خود که در هشتم اکتبر منتشر شد با تکیه بر مصاحبه با بیش از ۷۵ کارشناس حقوق بشر، وکیل و شهروند ایرانی، مدعی شده است که دستگاه امنیتی و قضایی ایران دامنه برخورد با مخالفان را به داخل و خارج از کشور گسترش داده است. این گزارش همچنین روایت‌هایی درباره پرونده‌های بازداشت‌شدگان، تهدید خانواده‌ها و محدودیت‌های ایرانیان مخالف حکومت در خارج از کشور ارائه می‌کند؛ هرچند این خبرگزاری اعلام کرده است که نتوانسته همه جزئیات روایت‌ها را مستقلاً تأیید کند.
رویترز در همان دوره، تحولات دیگری از جمله اعتراضات دانش‌آموزی در فرانسه و اعتراضات دانشجویان بلژیک درباره هزینه‌های تحصیل را نیز پوشش داده است. بنابراین بحث صرفاً انتشار گزارش درباره ایران نیست، بلکه به نحوه انتخاب موضوعات و تصویری مربوط می‌شود که از کشور به مخاطب جهانی منتقل می‌شود.
کدام ابعاد ایران در مرکز توجه قرار می‌گیرند؟
گزارش رویترز عمدتاً از دریچه بازداشت، اعدام، فشار بر مخالفان و برخوردهای امنیتی به ایران می‌پردازد. در این چارچوب، مجموعه‌ای از پرونده‌های فردی کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و تصویری از وضعیت داخلی کشور شکل می‌دهند؛ درحالی‌که دیگر ابعاد سیاسی و اجتماعی ایران و پیچیدگی شرایط روز، محور اصلی گزارش نیستند.
منتقدان این رویکرد می‌پرسند چرا در اوج جنگ و تشدید رقابت بر سر روایت‌ها، چنین تصویری از ایران در قالب یک گزارش ویژه برجسته می‌شود. از نگاه آنان، تمرکز بر بحران داخلی و سرکوب، بدون بازتاب متناسب سایر جنبه‌های واقعیت کشور، می‌تواند برداشت مخاطب خارجی را به یک زاویه محدود کند.
هم‌پوشانی روایت رسانه‌ای با مواضع واشنگتن
هم‌زمانی انتشار چنین گزارش‌هایی با اظهارات مقام‌های آمریکایی درباره وضعیت داخلی ایران و آینده سیاسی کشور، بر حساسیت موضوع می‌افزاید. پوشش رسانه‌ای متمرکز بر بحران و سرکوب می‌تواند به تقویت تصویری مشابه با روایت سیاسی واشنگتن در افکار عمومی بین‌المللی بینجامد.
اظهارات اخیر دونالد ترامپ درباره ایران، از جمله ادعای او مبنی بر اینکه «هیچ‌کس نمی‌داند چه کسی کشور را اداره می‌کند» و توصیف اقتصاد ایران به‌عنوان «ویران»، در کنار گزارش ویژه رویترز درباره بازداشت‌ها، اعدام‌ها و سرکوب معترضان، تصویری هم‌جهت از ایران به‌عنوان کشوری گرفتار بحران و بی‌ثباتی ارائه می‌کند؛ در حالی که گزارش‌های مربوط به شرایط داخلی ایران، از جمله تجمع‌های شبانه مردم در میدان‌های شهرها و واکنش مقام‌های ایرانی به ادعاهای دونالد ترامپ درباره وضعیت سیاسی، اقتصادی و نظامی کشور، می‌توانست بخشی از تصویر روز ایران باشد
در شرایط جنگی، رسانه‌ها نه‌فقط با انتخاب واژه‌ها، بلکه از طریق تعیین موضوع گزارش، حجم پوشش و برجسته‌کردن برخی روایت‌ها بر برداشت مخاطبان اثر می‌گذارند. از این منظر، گزارش اخیر رویترز را می‌توان در چارچوب گسترده‌تر بازنمایی رسانه‌ای ایران در دوره تقابل با آمریکا بررسی کرد؛ با این پرسش محوری که آیا تنوع واقعیت‌های سیاسی و اجتماعی کشور به اندازه کافی در تصویر ارائه‌شده به مخاطب جهانی بازتاب یافته است؟
