هنر، بازار و قانون؛ چالش‌های حقوقی پیش روی هنرمندان ایرانی
نخستین نشست علمی حقوق هنر با عنوان «هنر معاصر و نظم حقوقی» در موزه هنرهای معاصر برگزار شد. استادان حقوق و چهره‌های هنرهای تجسمی در این نشست، چالش‌هایی از جمله جعل آثار هنری، ابهام در قوانین، قراردادهای نابرابر، نبود مراجع تخصصی و آگاهی ناکافی هنرمندان از حقوق خود را بررسی کردند.
نخستین نشست علمی حقوق هنر با عنوان «هنر معاصر و نظم حقوقی» در موزه هنرهای معاصر برگزار شد و حاضران در آن به بررسی مسائل حقوقی فعالیت هنرمندان و چالش‌های ارتباط میان هنر، بازار و قانون پرداختند.
در این نشست، ابراهیم حقیقی، امیر عبدالحسینی، مژده طباطبایی، دکتر محسن محبی، محمدحسین شریفان، مبین شعبانی‌زاده و مبینا یوسفی درباره ابعاد مختلف حقوق هنر و ضرورت افزایش آگاهی هنرمندان و فعالان این حوزه سخن گفتند.
جعل آثار هنری و نبود کارشناسان متخصص
ابراهیم حقیقی، طراح گرافیک، نقاش و مدیر هنری، با اشاره به آگاهی ناکافی هنرمندان از قوانین گفت که آثار تقلبی، از جمله آثار منتسب به سهراب سپهری، در بازار جعل می‌شوند و در دادسراها نیز کارشناس متخصص هنر وجود ندارد.
او تأکید کرد که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی باید پیش از رسیدن پرونده‌ها به دادگاه، در زمینه پیشگیری از این مشکلات اقدام کند.
ابهام در قوانین و نبود مرجع تخصصی داوری
امیر عبدالحسینی، مدیر هنری، پژوهشگر و مدرس هنر، یکی از مشکلات اصلی این حوزه را نبود تعریف روشن از «هنر» و «غیرهنر» در قوانین دانست.
به گفته او، تعدد آیین‌نامه‌ها، قدیمی و کلی بودن قوانین، نبود مرجع تخصصی داوری و فعالیت بیش از ۲۰ انجمن با مجوزهای متفاوت، ارتباط میان هنر و حقوق را دشوار کرده است.
عبدالحسینی همچنین اعلام کرد که بیش از ۷۰ درصد دعاوی پس از وقوع اختلاف مطرح می‌شوند؛ موضوعی که ضرورت پیشگیری حقوقی و افزایش آگاهی فعالان حوزه هنر را برجسته می‌کند.
چالش قراردادهای فروش و امانت‌سپاری آثار
مژده طباطبایی، رئیس انجمن صنفی نگارخانه‌داران تهران، به مشکلات حقوقی گالری‌ها در زمینه قراردادهای فروش، امانت‌سپاری آثار هنری و مسئولیت مدنی اشاره کرد.
او آگاه‌سازی نگارخانه‌داران پیش از بروز اختلاف و مشکل حقوقی را ضروری دانست.
ضرورت مشاوره حقوقی از ابتدای فعالیت هنری
دکتر محسن محبی، استاد برجسته حقوق و چهره ماندگار حقوق ایران، با تأکید بر ضرورت همراهی حقوق‌دانان با هنرمندان از ابتدای فعالیت حرفه‌ای، گفت که وکیل نباید نقش «اورژانس» را داشته باشد.
به اعتقاد او، مشاوره حقوقی باید از همان ابتدا در کنار هنرمند قرار گیرد؛ زیرا قانون به‌تنهایی نمی‌تواند حمایت کاملی فراهم کند و حقوق‌دانان نیز برای درک بهتر مسائل این حوزه باید زبان هنر را بشناسند.
حقوق هنر؛ فراتر از فقدان قانون
محمدحسین شریفان، حقوقدان، پژوهشگر تخصصی حقوق هنر و مجموعه‌دار آثار هنری، تأکید کرد که مسئله حقوق هنر تنها به فقدان قانون محدود نمی‌شود؛ بلکه اختلاف در تفسیر قوانین، ناکارآمدی اجرا و آگاهی ناکافی هنرمندان نیز در شکل‌گیری مشکلات نقش دارند.
او حقوق هنر را بخشی از گفت‌وگوی جامعه درباره شأن هنرمند، آزادی خلاقیت و عدالت دانست.
حقوق مؤلف و قراردادهای نابرابر؛ از آسیب‌های هنر معاصر
مبین شعبانی‌زاده، مدیر هنری نشست، با اشاره به موقعیت چندوجهی هنرمند معاصر گفت که هنرمند هم‌زمان خالق اثر، طرف قرارداد و در معرض مسئولیت حقوقی است.
به گفته او، تضعیف حقوق مؤلف، ابهام در مالکیت آثار و قراردادهای نابرابر از جمله آسیب‌های اصلی پیش روی هنرمندان هستند.
آغاز سلسله‌برنامه‌های تخصصی حقوق هنر
مبینا یوسفی، مدیر اجرایی نشست، با اشاره به ظرفیت گسترده موضوع هنر و حقوق برای بررسی و گفت‌وگو، هدف از برگزاری این برنامه را شناخت بهتر شرایط فعالیت هنرمندان، بررسی چالش‌های موجود و افزایش توجه به حقوق و مسئولیت‌های آنان عنوان کرد.
او تأکید کرد که این نشست آغاز سلسله‌برنامه‌هایی برای بررسی تدریجی ابعاد حقوقی هنر و ایجاد زمینه گفت‌وگو میان هنرمندان و حقوق‌دانان است.
